Şerife TEKMEN TÜRK - Eğitimci/Yazar YAZAR
HAKLI OLMAK MI, GERÇEĞI BULMAK MI?
Şerife TEKMEN TÜRK - Eğitimci/Yazar
2026-11-18
İnsan, kendi zihninin de yanılabildiğini
kabul ettiğinde bilgeliğe yaklaşır. Çünkü bilgelik, her soruya cevap
verebilmekten önce, verdiği cevabı sorgulayabilmektir. “Biliyorum.” demek
kadar, “Yanılıyor olabilirim.” diyebilmek de bir olgunluk meselesidir.
Hepimiz dünyaya kendi penceremizden
bakarız. Yaşadıklarımız, aldığımız eğitim, korkularımız, beklentilerimiz ve
inançlarımız gördüklerimizi yorumlama biçimimizi etkiler. Üstelik bazen bir
düşünceyi doğru olduğu için değil, bize iyi geldiği için benimseriz. Duymak
istediğimiz bir söze kolayca inanırken bizi rahatsız eden bir gerçeğe uzun süre
direnebiliriz.
İşte zihnimizin en sessiz tuzağı budur:
Kendi yorumumuzu gerçeğin kendisi sanmak.
Bir tartışma sırasında kendimizi
gözlemleyelim. Karşımızdakini anlamak için mi dinliyoruz, vereceğimiz cevabı
hazırlamak için mi? Önümüze konan bir bilgiyi değerlendirirken dayanaklarına mı
bakıyoruz, düşüncemize uyup uymadığına mı? Bir yanlışımız ortaya çıktığında onu
düzeltmeye mi çalışıyoruz, savunacak yeni gerekçeler mi arıyoruz?
Bu soruların cevabı, bilgiyle kurduğumuz
ilişkiyi de ele verir.
Gerçek, bizim onayımıza ihtiyaç duymaz. Bir
şeyi bütün kalbimizle istememiz onu doğru yapmaz; bir durumdan hoşlanmamamız da
onu ortadan kaldırmaz. Ancak burada bir ayrımı gözetmek gerekir: Gerçek ile
gerçek hakkında sahip olduğumuz bilgi aynı şey değildir. Bizim bilgimiz eksik
kalabilir, yeni bulgularla değişebilir. Dün doğru sandığımız bir açıklamanın
bugün yetersiz olduğunu anlayabiliriz. Değişen, kimi zaman gerçeğin kendisi
değil, onu kavrayışımızdır.
Bu yüzden düşüncesini gözden geçiren bir
insanı hemen tutarsızlıkla suçlamamak gerekir. Yeni bir bilgi karşısında
fikrini değiştirmek, bazen düşünceye gösterilen saygının en açık ifadesidir.
Asıl sorun, bir zamanlar yanılmış olmak değil; yanıldığını fark ettiği hâlde
aynı yanlışta ısrar etmektir.
Ne var ki insan, düşüncelerini zamanla
kimliğinin bir parçası hâline getirir. Savunduğu bir görüş eleştirildiğinde
kendi kişiliği sorgulanıyormuş gibi hisseder. Böyle olunca mesele gerçeği
anlamaktan çıkar, kendini koruma çabasına dönüşür. Sesler yükselir, sözler
sertleşir; kimse bir şey öğrenmeden herkes biraz daha haklı olduğuna inanarak
masadan kalkar.
Oysa bir fikrimizin yanlış olması, bütün
varlığımızı değersiz kılmaz. Yanılmak insan olmanın bir parçasıdır. Bunu kabul
etmek bizi küçültmez; öğrenmeye açık tutar.
Zekâ da tek başına bu açıklığı garanti
etmez. İnsan, zihninin gücünü gerçeği aramak için kullanabileceği gibi, kendi
yanılgılarını ustalıkla savunmak için de kullanabilir. Güzel kurulmuş cümleler,
etkileyici açıklamalar ve güçlü bir hitabet, yanlış bir düşünceyi bir süre
inandırıcı gösterebilir. Fakat bir savunmanın parlaklığı, savunulan şeyin
doğruluğunun kanıtı değildir.
Bu nedenle asıl hayranlık duymamız gereken
kendi zekâmız değil, gerçeğin kendisi olmalıdır. Öğrendiklerimiz bizi kendimize
hayran bırakıyorsa durup düşünmeliyiz. Bilgi, dünyayı daha iyi anlamamızı
sağladığı ölçüde kıymetlidir; kendimizi başkalarından üstün görmemize hizmet
ettiği ölçüde değil.
Belki de olgunlaşmak, son sözü söyleme
isteğimizin yerini doğru soruyu sorma cesaretinin almasıdır. “Bunu neye
dayanarak söylüyorum?”, “Gözden kaçırdığım bir şey olabilir mi?”, “Karşımdaki
insanın haklı olduğu bir nokta var mı?” diyebilmektir.
İnsanın kendi zihnine duyduğu güven
değerlidir. Ancak bu güven, zihnini sorgulamasına engel olduğunda öğrenmenin
kapısı kapanır. O kapıyı açık tutan, her şeyi bildiğimiz inancı değil;
bilmediklerimizi ve yanılabildiklerimizi kabul etme dürüstlüğüdür.
Bilgelik, kendi zekâmıza hayran
kaldığımız yerde değil, gerçeğin karşısında yanılgımızdan vazgeçebildiğimiz
yerde başlar.
ETİKETLER: konya, postası, gazete, dergi
YORUMLAR
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu siz yapın!
YORUM YAP